Judaizm biblijny a judaizm współczesny

Czy współczesny Żyd praktykujący celebruje Paschę w taki sam sposób jak Jezus?

Czytając Stary Testament zastanawiałam się niejednokrotnie jaka jest różnica między judaizmem  – zwyczajami religijnymi  czasów Jezusa, a współczesnym judaizmem, znanym Polakom już najczęściej tylko z migawek telewizyjnych lub zdjęć w gazetach. Chasydzi – to charakterystyczni na czarno ubrani panowie w kapeluszach i z pejsami… W odróżnieniu od czasów przedwojennych populacja żydowska w Polsce nie jest zbyt liczna i mamy dość blade pojęcie o jej funkcjonowaniu…

Jak się okazuje judaizm biblijny (starotestamentalny) i współczesny sporo jednak dzieli.

JUDAIZM BIBLIJNY

Seforis

to judaizm Starego Testamentu i czasów Jezusa, (czyli Palestyny I w. n. e). To świat wielokulturowy, naznaczony panowaniem Imperium Rzymskiego i światem kultury greckiej. Jezus stykał się  z nim najprawdopodobniej w Seforis, oddalonej o 6 km od Nazaretu stolicy północnej Galilei, gdzie wraz z Józefem pracował jako cieśla nad jej odbudową. Echa tego styku z wielokulturowością świata antycznego znajdujemy w Jego nauczaniu, choć to dopiero św. Paweł  w pełni otworzył się na kulturę grecką.

To otwarcie na kulturę grecką wśród ówczesnych Rabbi objawiało się między innymi Septuagintą, czyli Biblią hebrajską tłumaczoną na język grecki. Było to wydarzenie bez precedensu, ponieważ był to najdłuższy tekst tłumaczony na język grecki w starożytności.  Jego tłumaczenie zaczęło się za czasów Ptolomeusza II (faraona egipskiego 308-246p.n.e.) i powstawało stopniowo.

Wielopostaciowość judaizmu biblijnego objawiała się również rozmaitymi kręgami i nurtami, które istniały obok siebie: faryzeusze, saduceusze, esseńczycy, zeloci i chrześcijanie…

Saduceusze

Arystokracja żydowska łącząca religijność z polityka, z przewagą tej drugiej, zdystansowana od ludzi zwykłych. Mieli przewagę w Sanhedrynie. Pięcioksiąg Mojżesza traktowali literalnie

Faryzeusze

Frakcja religijna w Sanhedrynie wywodząca się z klasy średniej, biznesowej. Traktująca na równi Literę biblijna z tradycja ustną

Zeloci

Ugrupowanie  polityczno-religijne w rzymskiej Palestynie stawiali sobie za cel walkę z okupantem oraz kolaborantami  . To oni zorganizowali powstanie żydowskie, które w 70 r.n.e. przyczyniło się do zniszczenia Świątyni Jerozolimskiej.

Esseńczycy

Wspólnota życia, osiedlona m. in. w Qumran, żyjąca  na wzór współczesnych chrześcijańskich wspólnot zakonnych.Skoncentrowana na rytualnych obmyciach i czytaniu Słowa.  Żyjąca  w rytmie benedyktyńskim „ora et labora”, dodatkowo trzecią część nocy spędzająca na czytaniu i przepisywaniu ksiąg Pisma. Zawdzięczamy jej potężne znaleziska najstarszych kodeksów pisma w Qumran.

Chrześcijanie

Początkowo wspólnoty judeochrześcijańskie nie odróżniało się w sposób zdecydowany od żydowskich, wciąż zachowywały żydowskie obyczaje…

JUDAIZM TALMUDYCZNY

W roku 70 n. e. nastąpiło, przepowiedziane przez Jezusa zburzenie Świątyni Jerozolimskiej. Był to koniec judaizmu znanego nam z kart Biblijnych Starego Testamentu, ściśle skoncentrowanego wokół Domu Jahwe, która w czasach Heroda nie miała sobie równych. Zburzenie Starej Świątyni wiązało się  z powstaniem Nowej, którą zbudował Jezus w swoim Kościele, a symbolicznie zostało to przedstawione m. in. w rozdarciu zasłony w chwili śmierci Jezusa na krzyżu.

Był to też czas powstania nowego judaizmu, zwanego Talmudycznym, lub Faryzejskim. Spośród wielu nurtów judaizmu rabinicznego pozostało tylko stronnictwo faryzejskie, najbardziej związane z religią. Nie ostali się politykujący saduceusze, zeloci -związani z walka z okupantem,  czy esseńczycy (przypominający chrześcijaństwo). Wreszcie pierwsze wspólnoty naśladujące  Jezusa z Nazaretu zaczęły coraz bardziej odcinać się od żydowskich korzeni, powoli tworząc swoje własne formy kultu.

Był to dla gmin żydowskich impuls, żeby przebudować swoją tożsamość w antynomii wobec dynamicznie rozwijającego się chrześcijaństwa w obawie przed utratą swoich wiernych. Faryzejskim rabinom judaizm zawdzięcza również powstanie fundamentalnych dla współczesnego judaizmu ksiąg:    

Miszna

wyłoniła się ok. 220 r. n. e. . Zawiera główne rozstrzygnięcia  halahiczne, czyli prawne normy postępowania oparte na  Torze i  ponownie zinterpretowane. Zawierała 613 przykazań.

Tosefta

była  prawnym dodatkiem obejmujące aspekty nie objęte w Misznie.

TALMUD = MISZNA + TOSEFTA

Miszna i Tosefta – tworzą Talmud, obfity komentarz do Pięcioksięgu.

Istnieją dwa Talmudy: Palestyński i Babiloński. Normatywny dla życia żydowskiego jest Talmud Babiloński.

Odrzucenie Septuaginty

Judaizm rabiniczny odrzucił również Septuagintę. Stwierdzono wówczas, że święte mogą być tylko księgi powstałe na terenie  (Ziemi Świętej) i w języku hebrajskim. Dzień powstania Septuaginty określono wówczas jako najgorszy od grzechu pierworodnego. Najprawdopodobniej stało się to wskutek zagrożenia ze strony chrześcijaństwa, które posługiwało się właśnie Septuagintą.

Kult Świątynny

Istotą judaizmu talmudycznego, zgodnie  z nazwą jest Talmud, a nie jak do tej pory kult świątynny z ofiarami całopalnymi. Ze świątyni została tylko Ściana Zachodnia, zwana odtąd Ścianą Płaczu. Celebruje się tutaj niektóre święta dla mieszkańców Jerozolimy  a także pielgrzymów.

Siłą rzeczy kult jednak przeniósł się do synagogi, która do tej pory była Ber-Knesset miejscem spotkania wspólnot lokalnych i luźnych dyskusji dotyczących Tory. Odtąd jednak wprowadzono dodatkowe obowiązkowe codzienne modlitwy z koniecznością przebywania  w synagodze zastępujące ofiary całopalne.
Katarzyna Papiernik

źr.

W. Pikor, Jak powstało Pismo Święte. Historia tekstu Biblii + DVD, Jedność 2010.
Kim byli faryzeusze i saduceusze.
KATOLIKA "DIALOG" Z ŻYDAMI, Prelekcja księdza profesora Waldemara CHROSTOWSKIEGO na temat dialogu z Żydami, wygłoszona dla kapelanów wojskowych na Jasnej Górze
Judaizm, 
wikipedia.pl
I wiele innych
Katarzyna Papiernik

Katarzyna Papiernik